درد سیاتیک و بیرونزدگی دیسک دو حالت متفاوت در قسمت کمر است که در زیر تفاوتهای آنها را مرور میکنیم:
- عصب سیاتیک و بیرونزدگی دیسک:
-عصب سیاتیک: عصب سیاتیک، بزرگترین عصب بدن است و از ستون فقرات خارج میشود. این عصب از 5 ریشه عصبی تشکیل شده است و از پشت هر دو پا به سمت پایین میگردد. نقص عملکرد این عصب میتواند منجر به سوزش، مورمور، درد در حالت نشسته و مشکل در راه رفتن شود و در برخی موارد درد تا مچ پاها گسترش یابد.
– بیرونزدگی دیسک: دیسکهای موجود در بخش کمر توسط اجزاء بالشی محافظت میشوند و دارای یک مایع ژلمانند هستند. بیرونزدگی دیسک رخ میدهد زمانی که فشار به دیسک منجر به جابجایی این مایع از پوسته محکم دیسک به بیرون میشود. این فشار بر روی عصبها اعمال شده و منجر به درد میشود. - تشخیص و درمان:
– درد سیاتیک و بیرونزدگی دیسک هر دو نیازمند تشخیص و درمان پزشکی هستند. در صورتی که شما مشکوک به درد سیاتیک یا بیرونزدگی دیسک هستید، بهتر است به زودی به پزشک مراجعه کنید تا تشخیص دقیق را بررسی کند و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند.
بنابراین، در صورتی که دردی تجربه میکنید که ممکن است مربوط به سیاتیک یا بیرونزدگی دیسک باشد، تأخیر در مراجعه به پزشک را نداشته باشید. با مشاوره و درمان درست، میتوانید به بهبود و کاهش درد خود برسید.
درد سیاتیک چیست؟
عارضه درد سیاتیک عبارت است از تحریک عصب سیاتیک، که بزرگترین عصب بدن انسان است. اعصاب سیاتیک از چندین عصب در پایین کمر سرچشمه میگیرند. این عصبها از ستون فقرات بیرون آمده و سپس در هر دو طرف باسن به هم میپیوندند و عصب سیاتیک را تشکیل میدهند، که تا پایین پا ادامه دارد.
درد سیاتیک چه علائمی دارد؟
عموماً اولین علامت سیاتیک درد پایین کمر است که تا پایین یک پا کشیده میشود. به طور کلی، علائم این عارضه عبارتند از:
- درد مبهم، مداوم، نافذ یا سوزانی که در پایین کمر و یا باسن شروع شده و به یک پا کشیده میشود. کمردردِ همراه پا درد مهمترین علامتی است که نشان میدهد به درد سیاتیک مبتلا شدهاید، نه نوع دیگری از درد کمر.
- عارضههای عصبی مثل بیحسی یا یک حس مورمور شدن (درد و سوزن سوزن شدن).
- احساس ضعف عضلانی یا تغییر رفلکسها
بسته به محل فشردگی عصب، ممکن است موقع خم شدن، بلند کردن اجسام، چرخیدن از کمر، نشستن، سرفه یا عطسه کردن علائم بدتر شوند.
علت درد سیاتیک چیست؟
تحریک عصب سیاتیک ناشی از گیر افتادن ریشه عصب است (که به آن فشردگی عصب، نیشگون گرفتن عصب یا نوروپاتی گیر افتادن هم گفته میشود). به این شکل به خصوص از گیر افتادن، رادیکولوپاتی کمر گفته میشود چراکه ریشههای عصبی آسیب دیده در بخش پایینی ستون فقرات کمری قرار دارند. خودِ فشردگی عصب میتواند ناشی از عوامل زیر باشد:
- بیرونزدگی دیسک، که به آن پارگی یا لغزش دیسک هم گفته میشود. در این عارضه، مرکز ژل مانند یک دیسک بین مهرهای از طریق پارگی به وجود آمده در حلقه بیرونی آن (به نام آنولوس) خارج میشود. این لغزش باعث فشار بر ریشههای عصبی واقع در کنار دیسک میشود. بیرونزدگی دیسک میتواند ناشی از فرسایش تدریجی یا یک آسیبدیدگی حاد کمر باشد.
- استونز ستون فقرات، که عبارت است از تنگی کانالی که عصبهای ستون فقرات از آن عبور میکنند.
- التهاب ساختارهای آناتومیک اطراف عصبها به دلیل:
- آسیبدیدگی استخوان یا عضله.
- بیماریهایی مانند تومورها یا عفونتها.
- بارداری.
بیرونزدگی دیسک کمر
بیرونزدگی دیسک زمانی اتفاق میافتد که یک دیسک بین مهرهای پاره و یا برآمده شده باشد. دیسکهای بین مهرهای ساختارهای نرم واقع در بین تک تک مهرههای ستون فقرات هستند که به شکل جذب کنندههای شوک عمل میکنند.
بین تک تک مهرهها یک دیسک وجود دارد. هر دیسک بین مهرهای یک حلقه بیرونی محکم از جنس فیبر (آنولوس)، و یک مرکز نرم و ژله مانند (نوکلئوس) دارد.
نوکلئوس مرکزی نرم و ژله مانند یک ساختار کروی است که به ستون فقرات اجازه کج شدن، چرخش و انجام حرکات نرم و روان را میدهد.
نوکلئوس همچنین به عنوان جذب کننده اصلی شوک عمل میکند. این بخش از دیسک یک ماده شفاف ژلاتینی است که، در بزرگسالان جوان، 88 درصد آن را آب تشکیل میدهد. با بالا رفتن سن و یا دژنراسیون (تخریب)، مقدار آب آن به طور چشمگیری کم میشود. فیبرهای کلاژن، سلولهای بافت همبند و مقدار کمی غضروف، مابقی نوکلئوس را تشکیل میدهند. نوکلئوس دارای هیچگونه رگ خونی یا عصبی نیست.
آنولوس سفتترین قسمت دیسک بوده و هر یک از مهرههای کمری را به دیگری متصل میکند. آنولوس یک جسم حلقه مانند از جنس فیبر است که نوکلئوس مرکزی را احاطه کرده و آن را تحت فشار نگه میدارد تا از پارگی دیسک جلوگیری کند. در بیماری دژنراسیون دیسک، این دیسکهای بین مهرهای کوچک شده و دچار فرسایش یا آسیب میشوند، که این میتواند باعث بیرونزدگی دیسک شود. پارگی فیبرهای آنولوس، اغلب اولین مرحله در فرایند بیرونزدگی دیسک است. پارگی آنولوس میتواند باعث کمردردِ با یا بدون پادرد شود. پارگی آنولوس باعث بیرونزدگی یا پارگی دیسک میشود. در این حالت بخشی از نوکلئوس از دیسک بیرون میآید. به عبارت دیگر، بیرونزدگی یک دیسک کمر زمانی اتفاق میافتد که ماده نرم نوکلئوس از جای معمول خود بیرون میزند.
بیرونزدگی یا پارگی دیسکهای بین مهرهای میتواند به دو طریق باعث درد سیاتیک و درد پا شود:
- فشار مستقیم بر عصبهای موجود در کانال ستون فقرات یا فورامن (سوراخ) بین مهرهای.
- اینکه مواد شیمیایی آزاد شده از دیسک پاره شده، عصبها را تحریک کنند.
اغلب، دیسکها به دلیل یک فشار بیش از حد به طور ناگهانی پاره میشوند. خم شدن و بلند کردن اجسام سنگین عموماً دلایل اصلی پاره شدن یک دیسک هستند.
گاهی اوقات دیسکهای بین مهرهای تنها با یک نیروی کم پاره میشوند. معمولاً چنین حالتی ناشی از ضعف فیبرهای آنولوس است که به دلیل آسیبهای مکرر در طول سالیان متمادی بروز میکند. فرایند پیری ستون فقرات هم میتواند باعث چنین وضعیتی شود.
بیرونزدگی دیسک بیشتر در میان بزرگسالان جوان و میانسالان شایع است. حدود 90 درصد از بیرونزدگیهای دیسکهای کمری در دیسکهای L4-L5 یا L5-S1 اتفاق میافتند.
تفاوت سیاتیک و دیسک کمر
یکی از تفاوتهای مهم بین بیرونزدگی دیسک کمر و درد سیاتیک این است که سیاتیک به طور نسبتاً سریع قابل درمان است، در حالی که بیرونزدگی دیسک نیازمند مراقبت بیشتری است و ممکن است نشانهدهنده وجود یک آسیب دائمی باشد. بیرونزدگی دیسک، اگر درمان نشود، تأثیرات منفی شدیدتری بر کیفیت زندگی بیمار خواهد داشت. با این حال، اشتباه گرفتن این دو عارضه با یکدیگر به راحتی اتفاق میافتد. بدون استفاده از ابزارهای تشخیصی، تشخیص درست بین بیمار مبتلا به کدام یک از این عارضهها صعب است و در برخی موارد، برای تشخیص دقیق نیاز به انجام آزمایش امآرآی (MRI) است.
و گاهی اوقات هم، بیرونزدگی دیسک میتواند محرک درد سیاتیک شود، اما عکس آن هرگز اتفاق نمیافتد. پروتکلها و گزینههای درمانی بسیاری برای کمک به رفع هر دو عارضه وجود دارد که از مراقبتهای کایروپراکتیک تا فیزیوتراپی و طب سوزنی، ماساژ درمانی و سیستم رفع فشار ستون فقرات را در برمیگیرند.
درمان دیسک کمر و سیاتیک
اگر تردید دارید که دچار درد سیاتیک شدهاید یا بیرونزدگی دیسک، طول مدت و نوع علائمتان را به پزشکتان اطلاع دهید. پزشک تاریخچه بیماریتان را بررسی کرده و از شما یک معاینه فیزیکی به عمل میآورد. بعد از انجام مراقبتهای محافظهکارانه مناسب، آزمایشهای امآرآی و عکسهای رادیولوژی میتوانند تأیید کنند که ریشه یک عصب کمری فشرده شده است یا خیر.
درمانهای محافظهکارانه که با هدف کاهش درد انجام میگیرند عبارتند از:
- استفاده از کیسههای سرد یا گرما
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا سایر داروهای مسکن
- داروهای ریلکس کننده عضلات
- درمانهای جایگزین مثل طب سوزنی
- فیزیوتراپی
پزشک یا فیزیوتراپیست شما روش صحیح خم شدن و بلند کردن اجسام را به شما آموزش خواهند داد تا از وخیمتر شدن عارضهتان جلوگیری شود.
تغییر در فعالیتها
درمان درد سیاتیک معمولاً نیازمند جراحی نیست. در واقع، جراحی تنها برای درصد ناچیزی از بیماران ضروری است.
ممکن است متخصص توصیه کند که در فعالیتهای فیزیکیتان تغییراتی ایجاد کنید. این تغییرات میتواند شامل اجتناب از بعضی فعالیتهای تفریحی و کاری باشد.
بریس
گاهی اوقات برای تسکین درد کمر استفاده از بریسهای خاصی تجویز میشود. دورههای کوتاهی از استراحت در بستر معمولاً میتواند به تسکین دردهای حاد کمک کند و برای همین، به ندرت به استراحت مطلق در بستر نیاز پیدا میشود.
فیزیوتراپی
یک برنامه منسجم توانبخشی فیزیکی به تسکین درد و التهاب، بهبود قابلیت حرکت و قدرت کمک میکند؛ همچنین کمک میکند تا فعالیتهای روزمرهتان را راحتتر انجام دهید. معمولاً ترکیبی از فیزیوتراپی، آب درمانی و پیلاتس بالینی توصیه میشود. غالباً برای تسکین درد یک سری حالتهای قرارگیری بدن، حرکات و تمرینات تجویز میشوند. برای انعطافپذیری عضلات همسترینگ، و همچنین برای بهبود قدرت و هماهنگی عضلات کمری و شکمی تمریناتی تجویز میشود (تمرینات ثبات مرکزی). هدف این درمانهای فیزیوتراپی کمک به شما در موارد زیر است:
- مدیریت عارضه و کنترل علائمتان
- اصلاح وضعیت قرارگیری و حرکات بدن شما برای کاهش کشیدگی کمرتان
- بهبود انعطافپذیری و قدرت مرکزی شما
گاهی اوقات استئوپاتی، درمان کایروپراکتیک، ماساژ درمانی و طب سوزنی هم برای بیماران مفید است.
نظر روانشناس
غالباً، اخذ نظر یک روانشناس بالینی هم میتواند مفید باشد. استراتژیهای مدیریت درد میتواند شامل رفتاردرمانی شناختی و برنامههای مبتنی بر آگاهی باشد. هرگونه افسردگی یا اضطراب مرتبط با مشکلتان حتماً باید درمان شود چراکه این عارضهها تجربه شما از درد را افزایش میدهند.
مصرف دارو
داروها نقش مهمی در کنترل درد، تسکین اسپاسمهای عضلانی و کمک به بازیابی یک الگوی طبیعی خواب ایفا میکنند. مصرف طولانی مدت داروها میبایست تحت نظر پزشک انجام شود تا از بروز مشکلاتی مثل مقاومت در برابر داروها و اعتیاد به آنها جلوگیری شود.
تزریق اپیدورال استروئید
تزریق اپیدورال استروئید عبارت است از عملی بر روی ستون فقرات که در آن یک استروئید و معمولاً یک داروی بیحسی به منطقهای از ستون فقرات به نام فضای اپیدروال تزریق میشود. عصبها، مایع نخاعی و نخاع همگی در درون یک کیسه غشایی به نام دورا قرار دارند. تزریق به بیرون از این غشاء انجام میشود. این تزریق برای کاهش التهاب ریشههای عصبی یا دیسکهای بین مهرهای مفید است. کاهش التهاب میتواند باعث کاهش درد سرچشمه گرفته از این ساختارها شود.
جراحی
در صورتی که سایر روشهای درمانی قادر به کنترل درد شما به صورت قابل قبول نباشند و یا شرایط بدنی شما برای انجام جراحی مناسب باشد، جراحی به عنوان یک گزینه ضروری در نظر گرفته میشود. هدف اصلی از این جراحیها، رفع ناپایداری مکانیکی و مشکلات فشردگی عصب است. به طور معمول، این جراحیها با استفاده از روش میکرودیسکتومی (که به طور معمول به عنوان سوراخ کلید شناخته میشود) انجام میشوند.
تصمیم نهایی در مورد اینکه آیا شما کاندیدای مناسبی برای جراحی هستید یا خیر، توسط پزشک شما بر اساس مدت زمان و شدت علائم شما تعیین میشود. در صورتی که عارضه شما به سندرم دم اسبی (که شامل علائمی مانند نقص عملکرد مثانه، بیاختیاری ادرار یا کاهش حساسیت شدید در منطقه کفلی است) منجر شده باشد، جراحی باید بلافاصله انجام شود.
درمان جراحی برای درد سیاتیک، «جراحی رفع فشار از ستون فقرات» است. در این جراحی، هدف برداشتن هرگونه بیرونزدگی دیسک یا استونزی (تنگی کانال) است که بر عصب کمری درگیر فشار میآورد تا به این ترتیب پادرد و علائم بیحسی و ضعف مرتبط با آن تسکین یابند. بسته به اینکه کدام ریشههای عصبی درگیر شده باشند، چند نوع جراحی رفع فشار وجود دارد که عبارتند از:
- لامینکتومی
- لامینوپلاستی
- لامینوتومی
- میکرودیسککتومی
در کل، بیش از 90 درصد از بیماران جراحیهای سیاتیک نتایج موفقیتآمیزی کسب میکنند.
