درد لگن معمولاً با دردی همراه است که از لگن شروع شده و تا باسن و پایین پاها گسترش مییابد. مفصل لگن، نقطه اتصال بین استخوان ران و استخوان لگن است. به طور کلی، مفصل لگن یکی از مفاصل است که به صورت یک گوی و یک سوکت یا جایگاه (که گوی در آن قرار میگیرد) عمل میکند. در ناحیه لگن دو عصب بسیار حیاتی عبور میکنند، عصب سیاتیک و عصب فمورال.
عصب سیاتیک باعث انتقال پیامهای حسی به تمامی عضلات اصلی پاها میشود. همچنین، عصب فمورال پیامهای حسی را از قسمت جلوی ران تا زانو منتقل میکند. هرگونه آسیب یا تحریک در این عصبها میتواند منجر به درد لگن شود و به دلیل امتداد این عصبها تا پایین پاها، این درد میتواند تا پایین پاها گسترش یابد.
نواحی انتشار درد
در ناحیه لومبار از ستون فقرات (ناحیه کمری) هر یک از شاخههای عصبی همنام با مهرهای هستند که در بالای آنها قرار دارد. هر یک از این عصبها از پدیکل فوقانی (پدیکل یا پدیکول نام دو پایه یا برجستگی استخوانی در پشت جسم مهره است) مهرهی بالایی عبور میکنند.
سیاتیک خلفی
دردی که در قسمت خلفی (پشت) ران پا و قسمت خلفی-جانبی ران پا حس میشود به خاطر آسیب عصبهای S1 یا L5 است. در صورتی که این درد مربوط به عصب S1 باشد ، درد به قسمتهای پشتی پا منتشر میشود. اما در صورتی که درد مربوط به عصب L5 باشد، به قسمت جانبی پا و انگشت شست پا منتشر میشود.
سیاتیک قدامی
دردی که در قسمت جلویی ران پا منتشر میشود، ناشی از آسیب عصبهای L4 یا L3 است. آسیب عصب L2 موجب درد در میانهی قسمت قدامی ران پا میشود. درد در کشالهی ران نیز ناشی از عصب L1 است.
علل درد لگن که تا پایین پا منتشر میشود
رادیکولوپاتی به معنای فشرده شدن ریشه عصبی در ستون فقرات یا به عبارت دیگر گیرافتادگی عصب است یا تحریک عصب میباشد. فشار به عصب میتواند به صورت مکانیکی ناشی از یکی از عوامل زیر باشد.
- آرتروز: ممکن است مفاصل مختلف بدن، به ویژه مفصل لگن، به آرتروز مبتلا شوند. آرتروز لگن باعث محدود شدن دامنه حرکتی و درد میشود که تا پایین پا ادامه مییابد.
- بورسیت لگن: بورسیت لگن دردی در اطراف مفصل لگن ایجاد میکند که میتواند تا پایین پا گسترش یابد.
- بیرون زدگی دیسک کمر و فشار به عصب: فرسایش و بیرون زدگی دیسک کمر، شایعترین علت فشار به عصبها در ستون فقرات و رادیکولوپاتی است.
- تنگی کانال فورامن: فورامن یک حفره است که از طریق آن شاخههای عصبی از داخل کانال نخاعی خارج میشوند. تنگی این حفره باعث فشار به عصب میشود و این مشکل به طور معمول در افراد مسن رخ میدهد.
- سندرم پریفورمیس: سندرم پریفورمیس باعث تحریک عصب سیاتیک در لگن میشود، که منجر به درد و سوزش عمیق در ناحیه باسن میشود و این درد تا پایین پا گسترش مییابد.
- پارگی دیسک یا آرتروز فرسایشی: یکی دیگر از علل درد لگن (که مربوط به آرتروز لگن نمیشود) پارگی دیسک یا آرتروز فرسایشی ستون فقرات است. این مشکل در مراحل بسیار پیشرفته و وخیم موجب درد شدید لگن میشود که این درد تا پشت ران پا منتشر میشود.
- اسکولیوز: اسکولیوز یا همان انحراف ستون فقرات موجب میشود که بر اثر قوس غیرطبیعی ستون فقرات، عصبها در یک طرف از ستون فقرات تحت فشار قرار بگیرند.
- آسیبدیدگی لگن (ضربه به لگن): التهاب ناشی از ضربه میتواند باعث التهاب مستقیم عصبها و بروز رادیکولوپاتی شود.
- تاندونیت لگن: تاندونیت لگن به معنای التهاب تاندون لگن است که این التهاب تا مفصل لگن منتشر میشود و موجب بروز دردی شدید در لگن میشود که این درد با حرکت دادن لگن بیشتر نیز میشود. این درد حالتی تیرکشنده، تیز و سوزاننده دارد و شدت ان با فعالیت کردن شخص بیشتر میشود.
- ضخیم شدن رباطها: ضخیم شدن رباطها موجب وارد شدن فشار مکانیکی به عصبهایی میشود که از ستون فقرات خارج شده و از لگن عبور میکنند.
- تومور یا عفونت: هر دوی این عوامل موجب کاهش فضای آزاد در کانال نخاعی، و در نتیجه فشار به عصبها میشوند.
تشخیص رادیکولوپاتی (گیر افتادگی عصب) در کمر
تشخیص رادیکولوپاتی یا گیرافتادگی عصب معمولا با کمک شرح حال بیمار (توصیف او از درد) و انجام معاینات فیزیکی است. برای آن که تشخیص پزشک تایید شده و قطعی شود، میتوان از عکسبرداری (MRI و CT میلوگرام) از ستون فقرات استفاده نمود. معمولا در این تصاویر می توان گیرافتادگی عصب را مشاهده نمود.
درمان رادیکولوپاتی (گیر افتادگی عصب)
روش درمان رادیکولوپاتی یا گیرافتادگی عصبها به علت ایجاد کنندهی آن بستگی دارد.
استراحت
تاثیر استراحت کردن بر روی عدهای از بیماران مبتلا به درد سیاتیک بررسی شده و نتایج نشان دادهاند که توصیهی استراحت کردن، نمی تواند به اندازهی توصیهی فعال بودن و حفظ فعالیت بدن، موثر باشد. (بنابراین بهتر است سعی کنید که فعاللیت خود را حفظ کنید).
دارودرمانی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی موجب کاهش درد و تورم میشوند و داروهای مسکن موجب تسکین درد میشوند. همچنین ممکن است پزشک داروهای شل کنندهی عضلات یا استروئید خوراکی (پردنیزون) را تجویز کند.
تزریق استروئید در ناحیه اپیدورال
تزریق استروئید در فضای اپیدورال (تزریق داخل کانال) و تزریق در اطراف شاخههای عصبی، موجب کاهش التهاب و تورم شده و درد حاد کمر که تا لگن و رانها منتشر میشود را تسکین میدهد.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یک روش درمانی است که شامل انجام تمریناتی برای کشش آرام عضلات و استفاده از روشهای درمانی مختلف میشود. این روشها به منظور بهبود و بازسازی عملکرد بدن و کاهش درد استفاده میشوند. برخی از روشهای درمانی مورد استفاده در فیزیوتراپی عبارتند از:
- اولتراسوند: استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا برای تسریع فرآیند التیام بافت و کاهش التهاب.
- ویرپول (وان گردابی): استفاده از جریان آب در حوضچهای برای درمان و تسکین درد و بهبود عملکرد مفاصل.
- درمان با کمپرس سرد و گرم: استفاده از کمپرس گرم یا سرد به منظور کاهش درد، التیام بافت و تسکین التهاب.
- تحریک الکتریکی: استفاده از جریان الکتریکی برای تحریک عضلات و بهبود قدرت و کنترل عضلات.
- ماساژ: استفاده از تکنیکهای ماساژ برای کاهش درد، رفع تنش عضلانی و افزایش گردش خون.
- تثبیت فعال: استفاده از ابزارها و دستگاههای خاص برای تثبیت و استحکامبخشی به عضلات و مفاصل.
- لیزرتراپی: استفاده از نور لیزر با دقت بالا برای تسکین درد، بهبود التیام بافت و کاهش التهاب.
- تمرینات تقویت عضلات: انجام تمرینات و ورزشهای مختلف به منظور تقویت عضلات ضعیف و بهبود عملکرد حرکتی.
- برنامههای ارگونومیک: ارائه راهنماییها و توصیههای درباره نحوه استفاده صحیح از بدن در فعالیتهای روزمره و کاهش فشار و تنش بر روی عضلات و مفاصل.
علاوه بر این، روشهای درمانی سنتی دیگری نیز در فیزیوتراپی استفاده میشوند، از جمله تراکشن، درمان دستی (جایگاهدهی مفاصل یا مانیپولاسیون)، طب سوزنی و استفاده از کمربند طبی مناسب. یک برنامه توانبخشی کامل شامل آموزش بیمار درباره نحوه نشستن و بلند شدن درست، فعالسازی مجدد عضلات، اصلاح اختلالات قدرت و انعطاف پذیرفیزیوتراپی شامل انجام تمریناتی برای کشش آرام عضلات و استفاده از روشهای درمانی مختلف است. در این روش، از روشهایی مانند اولتراسوند، ویرپول (وان گردابی)، درمان با کمپرس سرد و گرم، تحریک الکتریکی، ماساژ، تثبیت فعال، لیزرتراپی، تمرینات تقویت عضلات و برنامههای ارگونومیک استفاده میشود. همچنین، روشهای سنتی دیگری نیز مورد استفاده قرار میگیرند، مانند تراکشن، درمان دستی (جااندازی مفاصل یا مانیپولاسیون)، طب سوزنی و استفاده از کمربند طبی مخصوص. برنامهی توانبخشی کامل شامل آموزش بیمار در نحوهی صحیح نشستن و برخاستن، فعالسازی مجدد عضلات، اصلاح اختلالات قدرتی و انعطافی، و بهبود تدریجی بیمار تا رسیدن به بازیابی کامل فیزیکی و انجام تمرینات عملکردی است.
