درد، نه تنها درد سرطان، بلکه هر نوع دردی میتواند تمام بخشهای زندگی یک فرد را تحت تأثیر قرار دهد. وضعیت درد ممکن است به صورت متناوب تغییر کند و در برخی روزها شدت بیشتری داشته باشد. درد میتواند باعث شود که فرد قادر به عملکرد مناسب نباشد و شرکت در فعالیتهای روزمره را دشوار کند. حتی ممکن است تأثیراتی بر روی خواب و اشتها نیز داشته باشد. علاوه بر این، در مواجهه با افرادی که فرد دوستشان دارد، ممکن است احساس ناراحتی و ناخوشایندی کند. در هنگام درد، فرد ممکن است به سرعت ناامید شده، احساس ناراحتی کند و حتی از ارتباط با دیگران دور شود. خانواده و دوستان نمیتوانند همیشه درک کاملی از حالت فرد داشته باشند و این موجب احساس تنهایی فرد میشود که در شرایط خاصی قرار داشتن امر طبیعی است.
بنابراین حتما در این شرایط فرد باید با پزشک خود صحبتکند و از وی کمکبگیرد. هرگز نباید درد را به عنوان یک بخش عادی از ابتلا به سرطان پذیرفت. به یاد داشتن این نکته بسیار مهم است که میتوان تمام درد را درمانکرد. ممکناست که نتوان همیشه درد سرطان را بطور کامل برطرفکرد اما میتوان با همکاری پزشک آن را کنترلکرده و تا حد امکان کاهشداد.
انواع درد سرطان
ممکناست که افراد مبتلا به سرطان که از درد آن رنج میبرند متوجه تغییر درد در طول روز شوند و این درد هر روز متفاوت از روز دیگر باشد. بررسی وضعیت درد و نشانههای آن و گزارشدادن آنها به پزشک کمکمیکند تا شرایط شما را درککرده و نوع درد را تشخیصدهد. تشخیص نوع درد تعیینکنندهی نوع دارو یا درمان است تا بتوان بهتر این درد را تسکینداد. اگرچه ممکناست وجود سرطان در بدن بیمار تشخیص داده شود اما شاید پزشک یا گروه مراقبتهای بهداشتی درد فرد را جزئی از”درد سرطان” محسوبنکنند.
در واقع ممکن است که بخشی ازدرد و یا کل دردی که فرد حسمیکند ناشی از چیزی غیر از سرطان باشد. شاید متوجهشوید که پزشک به این درد به عنوان دردی حاد، مزمن، دائم و یا درد سرکش اشارهکند.
درد حاد
معمولا درد حاد، دردی شدید است که خیلی سریع به سراغ فرد میآید و به مدت نسبتا کوتاهی در بدن او باقیمیماند. در اکثر موارد نشان از این است که بدن به طریقی آسیبدیده است و معمولا با برطرفشدن
آسیبدیدگی، درد نیز التیام مییابد.
درد مزمن یا دائم
درد مزمن یا دائم میتواند بصورت یکدفعهای و یا به تدریج در بدن ظاهرشود و شدت آن میتواند خفیف یا شدید باشد. این نوع درد برخلاف درد حاد تا مدت طولانی ماندگار است. معمولا اگر درد بیش از ۳ ماه ادامه داشته باشد بدان درد مزمن میگویند. در صورتی که درد مزمن درمان نشود میتواند در زندگی و فعالیتهای روزمرهی فرد اختلال ایجادکند. در واقع درد مزمن تا زمانی که علت اصلی آن تشخیص داده نشده و درمان نشود برطرف نخواهد شد. ناگفته نماند که این نوع درد را میتوان از طریق مصرف منظم مسکن کنترل و یا کاهش داد. گاهیاوقات به درد مزمن مصرف مسکن بصورت ۲۴ ساعته نیز گفتهمیشود.
درد سرکش
درد سرکش سرطان دردی است که در آن علیرغم مصرف مسکن بصورت منظم باز هم بصورت یکدفعهای و با شدید ظاهرمیشود. در واقع این درد تسکین درد به کمک مصرف مصرف مسکنها را از بینمیبرد. درد سرکش را نمیتوان پیشبینی کرد و عموما به سرعت ایجاد میشود و حداکثر تا یک ساعت ادامه دارد. درد سرکش بسیار شبیه به درد مزمن است با این تفاوت که شدت آن بیشتر است. درد سرکش ممکناست حتی در زمانی که دوز منظم دارو برای درد مزمن نیز داده میشود باز هم چند بار در روز اتفاق بیفتد. درد سرکش از نظر شدت متغیر است و معمولأ قابل پیش بینی نیست.
غالبا علت درد سرکش و درد دائم یکی است و ممکن است به سبب سرطان یا وابسته به درمان سرطان باشد. درد سرکش در برخی از افراد طی انجام فعالیت خاصی مانند لباسپوشیدن و راه رفتن پیشمیآید و در برخی دیگر نیز بصورت غیرمنتظره وبدون علت خاصی بروز میکند. کنترل و مدیریت درد سرکش از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا نمیتوان آن را با مصرف منظم داروهای ضد درد یا مسکن کنترلکرد بلکه کنترل آن از طریق مصرف دوز اضافی مسکن و یا نوع مختلفی از دارو امکانپذیر است.
علت درد در افراد سرطانی
غالبا خود سرطان با درد همراه است. شدت درد سرطان به عوامل مختلفی از جمله نوع سرطان، مرحله و یا وسعت سرطان، سایر بیماریهایی که فرد به آن مبتلا است و آستانهی درد بستگیدارد. معمولا افرادی که سرطان آنها در مرحلهی پیشرفته است درد بیشتری دارند. جراحی سرطان، درمان و یا انجام آزمایشهای مربوطه نیز میتوانند باعث ایجاد درد در فرد شوند. همچنین ممکناست که فرد از دردی رنجببرد که هیچ ربطی به سرطان و یا روند درمانی وی نداشته باشد. افراد سرطانی نیز مثل همهی انسانها میتوانند دچار سردرد، کشیدگی عضله و سایر دردها شوند.
درد ناشی از سرطان
درد ناشی سرطان میتواند بر اثر فشار تومور به عصبها، استخوانها و یا اندامها باشد.
لهشدگی نخاع
زمانی که یک تومور تا نخاع سرایت پیدامیکند باعث فشار آوردن به عصبهای ستون فقرات میشود که بدان لهشدگی نخاع میگویند. اولین علائم لهشدگی نخاع معمولا درد کمر و یا گردن است و گاهیاوقات شدت درد آن بسیار زیاد است. درد، بیحسی و یا ضعف نیز ممکن است در یکی از پاها و یا بازوها ایجادشود. سرفه، عطسه و یا سایر حرکات نیز میتواند باعث تشدید درد شود. وجود چنین دردی در بدن نشن از وضعیتی اضطراری دارد که بایستی بلافاصله به پزشک مراجعهکرد.
جهت عدم از دست دادن کنترل مثانه و یا روده و یا جلوگیری از فلجشدن بایستی فورا لهشدگی نخاع را درمانکرد. با درمان به موقع لهشدگی نخاع میتوان از بروز مشکلات جدی پیشگیریکرد. معمولا درمان این مشکل شامل پرتودرمانی در قسمتی که تومور به نخاع و فشارمیآورد و همچنین تزریق استروئیدها جهت کوچککردن تومور است. در برخی از موارد نیز میتوان از طریق جراحی تومور را بیرون آورد و پس از آن از پرتودرمانی استفادهکرد.
درد استخوان
درد استخوان ممکن است به همراه شروع سرطان و گسترش آن به استخوانها به وجود آید. در این شرایط، هدف اصلی درمان کنترل سرطان است و همچنین حفاظت از استخوانهای آسیب دیده. استفاده از درمان پرتودرمانی خارجی ممکن است برای درمان استخوانهای ضعیف مورد استفاده قرار گیرد. در بعضی موارد، داروهای رادیواکتیویی به بیمار تجویز میشود تا قسمتهای متاثر از سرطان در استخوان جذب شوند و همچنین به تقویت این قسمتها کمک کنند. بیسفسفوناتها نیز داروهایی هستند که میتوانند به تقویت استخوانهای ضعیف کمک کرده و از شکستن آنها جلوگیری کنند.
این موارد نمونههایی از روشهای درمانی با هدف متوقفکردن دلیل درد استخوانی هستند. شاید با وجود استفاده از این روشهای درمانی باز هم نیاز به مصرف داروهای ضد درد باشد اما گاهیاوقات تنها استفاده از همین روشهای درمانی تا حد زیادی به کاهش درد کمکمیکنند. گاهی ممکناست که درد استخوانی جزء عوارض جانبی داروهایی باشد که به داروهای عامل رشد یا عوامل تحریککنندهی کلنی معروف هستند. شاید از این داروها ممکناست برای جلوگیری از کاهش تعداد گلبولهای سفید (WBC) پس از درمان استفادهکرد. داروهای عوامل تحریککنندهی کلنی در تولید تعداد گلبولهای سفید که در مغز استخوان تشکیلمیشوند، کمکمیکند. از آنجا که فعالیت مغز استخوان با مصرف این داروها بیشترمیشود لذا ممکناست باعث بروز درد استخوانی شوند.
تکنیکهای رایج برای درمان درد سرطان
برخی از روشهایی که متخصص درد برای درمان درد سرطان بهکار میرود، عبارتند از:
طبسوزنی
در طبسوزنی سوزنهای بسیار نازکی با عمق و زاویههای مختلفی وارد نقاط خاصی از بدن میشوند. هر نقطهای که سوزن وارد آن میشود کنترلکنندهی درد موجود در نقاط مختلفی از بدن است. زمانی که سوزن وارد بدن میشود همراه با دردی خفیف، سوزش و یا حس الکتریکی تا چند ثانیه است پس از آنکه سورن وارد بدن شد هیچ دردی به همراه ندارند. معمولا این سوزنها تا ۱۵ الی ۳۰ دقیقه در بدن میمانند. بیرونکشیدن سوزنها هیچ دردی ندارد.
امروز طبسوزنی در همه جا به وفور یافتمیشود اما مراقبباشید که این روش درمانی بایستی حتما تحت نظارت یک نفر دارای مدرک و معتبر انجامشود. برای این کار میتوان از پزشک و یا تیم تخصصی سرطان کمکبگیرد تا یک نفر معتبر و ماهر را به شما معرفیکند. در صورتی که از شیمیدرمانی استفادهمیکنید بهتر است قبل از شروع طبسوزنی ابتدا با پزشک خود مشورتکنید.
بیوفیدبک
از طریق مشاوره با پزشک خود و کمکگرفتن از یک تکنسین معتبر بیوفیدبک میتوانید در خصوص استفاده از روش درمانی بیوفیدبک بعنوان یک گزینه برای درمان خود مطمئنشوید. گاهیاوقات از بیوفیدبک برای کمک به افراد جهت آموزش نحوه ی استراحت و مقابله با درد استفادهمیشود. معمولا از این تکنیک به همراه سایر روشهای تسکین درد استفادهمیشود. در بیوفیدبک از ابزارهای مخصوصی استفادهمیشود تا بازخوردی آنی در مورد وضعیت بدن فرد حاصلشود. از این طریق میتوان نحوهی کنترل عملکردهای خاصی از بدن همچون میزان ضربان قلب، فشار خون و تنش عضله را فراگرفت.
بلاک عصبی
بلاک عصبی روشی درمانی است که در آن، یک بیهوشکنندهی موضعی (داروی بیحسکننده) غالبا با یک استروئید ترکیبشده و به داخل و یا اطراف عصب و یا فضای اطراف نخاع تزریقمیشود تا درد مسدود شود. پس از تزریق، عصب دیگر قادر به انتقال درد نیست لذا درد تا مدتی تسکینمییابد. میتوان از تزریق فنل یا الکل برای تسکین طولانی مدت درد استفادهکرد. یک بلوک عصبی ممکناست باعث فلجشدن عضله یا از دست رفتن کلی حس در ناحیه آسیبدیده شود.
بیحسی نخاعی
روشی که به آن تزریق داخل نخاعی میگویند، ممکن است از یک دوز کم مسکن به مایع اطراف نخاع استفاده کند. در صورتی که این روش موثر باشد، مسکن با استفاده از یک تیوپ و پمپ به مایع نخاعی منتقل میشود تا درد را در این راه کنترل کند. اغلب از مورفین برای این منظور استفاده میشود، اما با عوارض جانبی مانند خارش و یبوست همراه است. برای قرار دادن تیوب و پمپ در بدن، نیاز به جراحی وجود دارد.
تزریق اپیدورال یا داخل نخاعی
ممکناست که دردهای خاصی به مسکن تزریقشده به فضای اطراف لایههای نخاع پاسخ مثبت نشاندهند. اگر این روش کارساز باشد برای استفاده از آن، میتوان پمپی وارد بدن کرد که مسکن را به نواحی اطراف عصبها منتقلکند. شاید این کار باعث بیحسی و یا ضعف قسمتهای درمانشده شود.
تخریب عصبی
تخریب عصبی ممکناست در درمان برخی از دردها موثر باشد. در این روش از حرارت درمانی (از طریق رادیوفرکانسی یا سونوگرافی) و یا سرما درمانی (کرایوتراپی) جهت کاهش درد استفادهمیشود.
تحریک عصبی
انواع مختلفی از شیوههای درمانی به روش تحریک عصبی وجود دارد که شاید بتوان از آنها برای درمان انواع خاصی از درد مربوط به سرطان استفادهکرد. هنوز در مورد کارآیی این روشها در کنترل درد ادامهدارد.
• تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست یا TENS : در این روش به کمک یک ماشین دارای باطری کوچکی، جریان الکتریکی با ولتاژ کم به پوست واردمیشود.
• تحریک الکتریکی نخاع: در این روش به کمک یک دستگاه جریان الکتریکی خفیف جهت انسداد عصبهای نخاع وارد بدن میشود.
• تحریک عصب محیطی: در این روش از الکترودهای کوچک برای ارسال جریان الکتریکی خفیف به اعصاب محیطی که در خارج از مغز و نخاع قرار دارند استفادهمیشود.
